Wersja polska   Polska   English version   Wielka Brytania   Version en Español    

 

Strona Główna

Organizacja

Księga Gości

Akademia Polska

Wiadomości

Poczta

Czat

Ruch Obrony Życia

Dokumenty i Materiały PSF

Humor i Satyra

Komunikaty PSF

Blog

Z życia Polonia Semper Fidelis

Solidarność

Sprawy polskie na Litwie Warto przeczytać Galerie Tragedia smoleńska
Porady Emigracyjne Polskie Drogi

Ogłoszenia

Drobne

Listy do Redakcji O nas Kontakt z nami
Wieści ze Lwowa Kluby Gazety Polskiej Książki warte przeczytania USOPAŁ Dział sportowy
Polonii Semper Fidelis
Kącik kulturalny

 

NASZA

FILMOTEKA

DOKUMENTU

 

 

 

Zaprzyjaźnione strony:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 




 

 

 

 

 

 

 

 

Liczba odwiedzin:

 

 

 

Historia - Polska

 

Prof. Dr hab. Piotr Niwiński

Uniwersytet Gdański

 

Skazany w Dzień Niepodległości 

 

(Nasz Dziennik)

 

 

Edmund Bukowski to rasowy wilnianin. Urodził się 11 kwietnia 1918 roku w majątku Pustoszka, powiat Nowa Wilejka, województwo wileńskie, jako syn Justyna i Petroneli z domu Pawłowicz. Po uzyskaniu matury w 1938 roku rozpoczął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, które przerwała wojna.


 

W 1939 roku, przybierając pseudonim "Zbyszek", rozpoczął działalność konspiracyjną w ramach organizacji Koła Pułkowe. Do konspiracji wprowadził go por. Stefan Czernik ps. "Orwat", komendant koła skupiającego żołnierzy łączności. Bukowski zarówno podczas okupacji litewskiej, sowieckiej, jak również niemieckiej był "prawą ręką" "Orwata", służąc jako kurier, łącznik czy radiooperator w Oddziale V Komendy Okręgu (łączności).

 

Zachowywał przy tym zimną krew i odwagę. Jeździł do Warszawy w przebraniu niemieckiego żołnierza, rzekomo urlopowanego z frontu lub pracownika Organizacji Todt. Pomocą służyły mu świetnie sfabrykowane komplety dokumentów.

 

W 1942 roku wpadł w ręce gestapo, które od razu przystąpiło do brutalnych przesłuchań. Dzięki interwencji rodziny oraz wsparciu konspiracji udało się go wykupić z niemieckich rąk poprzez wręczenie łapówki. Po wyjściu na wolność podjął natychmiast dalszą pracę konspiracyjną. Kilkakrotnie odbywał kursy jako kurier Oddziału V do Warszawy, transportując sprzęt radiowy, przewożąc tabele szyfrów i klucze łączności. Przeszedł szkolenie radiooperatora, wielokrotnie pomagając komórce radiowej w pracy. Organizował lokale dla łączności, magazyny i punkty napraw sprzętu.

 

Pośród tej aktywności znalazł również czas na uporządkowanie życia prywatnego. W 1944 roku zawarł ślub z Ireną z domu Chełmicką, łączniczką AK, a w późniejszym okresie sanitariuszką w Garnizonie konspiracyjnym miasta Wilna.

 

W czasie operacji "Ostra Brama", czyli próby zdobycia Wilna siłami połączonych oddziałów partyzanckich Okręgu Wileńskiego i Nowogródzkiego AK, pracował przy Sztabie Polowym Komendy Okręgu, starając się utrzymać łączność radiową zarówno z Warszawą, jak też z Londynem. Jego poświęcenie i odwaga zostały docenione przez przełożonych. Został awansowany na stopień porucznika czasu wojny (a więc nie zawodowego) i odznaczony Krzyżem Walecznych.

 

Pracy Bukowskiego w konspiracji nie przerwała nawet zdrada sowieckiego "sojusznika". 17 lipca 1944 roku oddziały NKWD i Armii Czerwonej otoczyły zgrupowane pod Wilnem polskie jednostki partyzanckie, aresztując i rozstrzeliwując polskich żołnierzy, oficerów.

Priorytetem dla ocalałych stało się powiadomienie o dramatycznej sytuacji Komendy Głównej AK i Polskiego Rządu w Londynie. Próba nawiązania łączności radiowej 10 sierpnia 1944 roku dzięki intensywnej pracy sowieckich służb radiopelengacyjnych zakończyła się jednak kolejnym aresztowaniem "Zbyszka", tym razem przez NKWD. Bukowski co prawda uciekł z okrążonego lokalu w dzielnicy Zwierzyniec, na ul. Lipowej, ale został postrzelony. Mimo odniesionej rany zdołał dotrzeć do najbliższego lokalu konspiracyjnego, uprzedzając o wpadce radiostacji. Próbował jeszcze wrócić do domu, ale zemdlony trafił w ręce przypadkowego patrolu sowieckiego.

 

Został umieszczony w sowieckim szpitalu wojskowym, a przy jego łóżku postawiono wartownika. Powiadomione NKWD nie zdążyło jednak dotrzeć do szpitala, kiedy po raz kolejny, dzięki pomocy żony i kilku kolegów z konspiracji, udało mu się zmylić czujność warty i zbiec. "Spalony" na terytorium Wilna udał się z misją kurierską do Warszawy. Miał złożyć sprawozdanie Komendzie Głównej AK z działalności Okręgu i stosunku do AK władz sowieckich. Ranny, pod przybranym nazwiskiem Bogdan Marecki, wraz z żoną Ireną, pokonując większość drogi pieszo, dotarł do prawobrzeżnej Warszawy, ogarniętej już jednak powstaniem.

 

Na Pradze utworzył komórkę łączności Okręgu Wileńskiego, obserwując przebieg powstania i próbując bezskutecznie nawiązać kontakt z Komendą Główną AK. Prowadził także, na ograniczoną skalę, działalność wywiadowczą. Pod koniec powstania próbował przedrzeć się na drugi brzeg, pokonując przęsła zburzonego mostu Kierbedzia, aby zanieść otrzymane sprawozdanie. Wtedy po raz trzeci został aresztowany przez patrol NKWD, ale dzięki przytomności umysłu (podał się za Litwina - komunistycznego partyzanta) został zwolniony.

Po upadku powstania wrócił do Wilna, składając meldunek i prosząc o dalsze rozkazy. Otrzymał polecenie założenia komórki łącznikowej w Warszawie. W październiku udało mu się w końcu skontaktować z przedstawicielami Komendy Głównej. Przekazał sprawozdanie Okręgu i utworzył na nowo sieć łączności pomiędzy Wilnem a Warszawą. Od października 1944 r. do kwietnia 1945 r. utrzymywał łączność kurierską z Komendą Okręgu w Wilnie, organizując jednocześnie siatkę lokali kontaktowych, w oparciu o które miała się m.in. ewakuować z Wileńszczyzny struktura Okręgu.

 

W czerwcu 1945 roku przejął obowiązki szefa Oddziału V (łączności) w nowo organizowanym sztabie Okręgu Wileńskiego. Oficerowie Komendy zdecydowali nie ujawniać podległych im struktur mimo formalnego rozwiązania AK, ale podporządkować się bezpośrednio Naczelnemu Wodzowi. Wtedy to Bukowski wznowił działalność jako kurier Komendanta Okręgu Wileńskiego, nawiązując osobistą łączność ze Sztabem Naczelnego Wodza. Przez kilka kolejnych lat wielokrotnie wyjeżdżał za granicę, m.in. do Niemiec, Włoch czy Francji, przewożąc meldunki z kraju i przywożąc rozkazy oraz fundusze.

 

Po 1946 roku przejął także obowiązek pracy legalizacyjnej, wykonywał fałszywe dokumenty zarówno dla siebie jako kuriera, jak i dla pozostałych członków Komendy. Był współtwórcą siatki wywiadowczej o kryptonimie "Krzysztof". Prowadził także archiwum Okręgu, redagował sprawozdania i meldunki wywiadowcze. Sprowadził do Warszawy rodzinę swoją i żony, znalazł im pracę. Ku jego olbrzymiej radości urodził się syn Bukowskich - Krzysztof.

 

Został aresztowany 28 czerwca 1948 roku podczas próby nawiązania kontaktu z podległą Londynowi placówką łączności w Gdyni. Był to początek prowadzonej przez MBP "Akcji X", mającej na celu rozbicie siatki Okręgu Wileńskiego. Podczas śledztwa zachował dzielną postawę, mimo bardzo ciężkich, wielodniowych przesłuchań. Aresztowano także jego żonę. Mały Krzyś pozostał pod opieką dalekiej rodziny.

 

Trudno powiedzieć, czy było to zamierzone, ale został skazany przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie na karę śmierci 11 listopada 1949 roku, w Dzień Niepodległości. Jednocześnie orzeczono w stosunku do niego utratę praw publicznych na zawsze i przepadek całego mienia (Irena Bukowska po wyjściu z więzienia nie miała praktycznie żadnej pamiątki po mężu, nie miała także żadnego dobytku).

 

Edmund Bukowski został zamordowany w Warszawie 13 kwietnia 1950 roku.

 



Popieramy polskie oraz przyjazne Polsce businessy


 

 

 

 

 

 





 

© Copyright by Polonia Semper Fidelis